Chọn công việc cả đời

Động vật mọi loài đều có một thói quen bắt buộc duy nhất là kiếm ăn mỗi ngày. Con người lại được chuyển sang một khái niệm khác biệt hơn chút là công việc. Khái niệm này thường được nhắc đến xuyên suốt trong cuộc sống. Mỗi người đều được nhắc về nó hoài kể từ khi còn nhỏ. Đứa trẻ lúc đó cũng chỉ mơ hồ hiểu ý nghĩa là đi kiếm tiền. Từ đó, tiền được hướng tới như là mục đích cuối cùng trong mắt ba mẹ. Có tiền ta sẽ mua được rất nhiều thứ.

MỤC ĐÍCH

Càng lớn, ngoài tiền, mỗi người trưởng thành còn có nhiều thứ khác như địa vị, lý tưởng, người yêu và quyền lực. Theo thời gian, mọi thứ sẽ được nâng cấp dần. Điều này được hình dung dễ dàng dựa trên thang đo nhu cầu của các nhà nghiên cứu tâm lý kinh tế học. Rồi như đã nói ở trên, khi cắp sách đến trường, ta chỉ được học để sau này “đi làm có tiền”. Vậy nên, lớn lên, ở Đại học, nhiều cô cậu sinh viên yếu lòng rất dễ bị mắc bẫy của những công ty đa cấp lừa đảo. Loại hình kinh doanh này hứa hẹn cho những kết quả cuối cùng dựa trên khả năng và đường đi thì thẳng tắp không có trạm thu phí nào cả.

Nhớ trò chơi hiện lên mỗi khi rớt mạng Google không? Để ghi điểm càng cao, ta phải điều khiển cho khủng long vượt qua càng nhiều đá và xương rồng càng tốt, không có đích đến. Dù chơi rất nhiều lần, khi vấp phải chướng ngại vật, ta phải bắt đầu lại từ đầu. Ai cũng giống như con khủng long nhỏ đó. Những mục tiêu đặt ra đôi khi chỉ là một chướng ngại lớn mong muốn được vượt qua. Điểm dừng là nơi mình tự mình muốn kết thúc.

Trích Brene Brown trong The call to Courage

“Tôi ở đây để nói với các bạn rằng:

Niềm vui chính là sự tổn thương lớn nhất trong tất cả các loại cảm xúc của con người. Chúng ta luôn sợ hãi khi cảm thấy vui. Chúng ta luôn lo lắng nếu chúng ta để bản thân cảm thấy vui vẻ thì một thứ gì đó sẽ đến và lấy niềm vui đó ra khỏi chúng ta. Sau đó, chúng ta bị đẩy vào khốn đốn bởi đau đớn, tổn thương và mất mát. Vì vậy, khi ở giữa những điều tuyệt vời, mỗi người đều phải tự mang những bi kịch trong mình.

Bao nhiêu người ở đây đã làm cha mẹ? Bao nhiêu người ở đây đã từng đứng trước những đứa con của mình khi chúng ngủ và nghĩ là: “Mình thương nó đến độ không bao giờ nghĩ tới luôn.” Sau đó, trong một tích tắc, bạn hình dung ra đứa trẻ của mình có thể gặp những tai nạn nào đó. 95% ba mẹ như vậy mà.

Hay một ví dụ khác, bạn tỉnh dậy và bạn nghĩ: “Ê, mình thấy vui quá, chuẩn bị tập thể dục thôi, gia đình cũng tốt rồi, nhà cửa cũng đầy đủ… Ơ, chết tiệt, cái quái gì thế này?”

Có không?”

Tôi đã cười rất nhiều khi xem đến đoạn này, thật sự luôn. Những lúc mình buồn và áp lực quá nhiều, vui vẻ lúc tới lại là một cảm giác rất trống rỗng và kì hoặc. Chính vì điều này, con người được điều khiển bởi các nghiên cứu tâm lý nhằm tạo ra tiền của cho chính phủ, các tập đoàn lớn từ khu vui chơi, mua sắm, nghệ thuật. Chúng ta được điều khiển để ở trong niềm vui không lâu. Và rồi sẽ tiếp tục khát đói cảm giác đó lần nữa.

Quãng đường đi tìm sự thành công cũng giống hệt như cách chúng ta tìm niềm vui vậy. Nó không bao giờ có hồi kết. Nên nó thật sự chỉ tuyệt vời khi đi đúng đường mà mình tự chọn. Những hy sinh, nước mắt, căng thẳng, tiền vốn, mối quan hệ được trao đổi theo đúng cách mà ta định hướng từ đầu. Dù đôi khi nó không đi đúng quỹ đạo mà ta lường trước, ta sẽ ngã xuống với một cái nhoẻn miệng cười rồi lại bắt đầu lại từ đầu.

KHÔNG ÍT LẦN TƯỞNG RẰNG GIẤC MƠ CỦA CHỦ CŨNG LÀ CỦA MÌNH

Những đứa trẻ lớn xác muốn tiến lên người trưởng thành đều cố gắng tìm đường đi. Trên đường đi đó, ai cũng vậy, sẽ có một lần bị ảo tưởng hóa, bị dụ dỗ thực hiện đi theo giấc mơ của người khác không chỉ vì tiền. Chúng ta nghĩ rằng mình được mời để đi cùng trên đường tiến tới đỉnh núi đầy hào quang mặc kệ khó khăn gian khổ. Chẳng ai thắc mắc người mời chúng ta đi là Chúa Trời hay quỷ Satan.

Từ tất cả những quyển sách self-help chất đầy và best-seller của nhà sách, có một điều đều được cố gắng giấu đi sau những mỹ từ mà tôi tin rằng những người 50 tuổi sẽ hiểu. Đó là khi xoay quanh làm ăn, mục đích cuối cùng là tiền. Những thứ còn lại đều xếp sau nó. Tiền ở đây chính là vốn và lợi nhuận tạo ra.

Lạ không các bạn trẻ?

Sao không phải là lý tưởng, đam mê, hy sinh, tình bạn cao đẹp? Cũng có chứ nhưng nó chỉ được đưa lên bàn cân sau khi kết quả là số tiền đạt được đã nằm ở số 0 thứ mấy rồi. Sách thì ngược lại. Tác giả tạo ra lợi nhuận trước, sau đó ru ngủ những giấc mơ đẹp mong muốn thu nhập thêm được chút gì. Tác giả những quyển sách này sẽ mong có được sự ngưỡng mộ sau khi tiền đã chất đầy nhà rồi. Họ cho ra đời những cảnh quay lung linh thậm chí không biết có thật hay không.

NHỮNG GÌ BẠN THẤY CHƯA PHẢI LÀ SỰ THẬT

Người yêu tôi đã dạy tôi một câu như thế này:

“Không ai dạy em làm giàu cả. Nếu chia sẻ hết ra thì ai cũng giàu như ông bà ấy à? Những thứ nó vẽ ra chỉ mong muốn moi tiền từ túi em ra để mua sách mà thôi.”

Đúng vậy, với người thành công trên thương trường, kinh nghiệm và bài học của họ là nước mắt và xương máu, thậm chí là mạng sống để được độc tôn trong xã hội. Kể cả những điều xấu xa, chà đạp người khác, mất nhân tính. Những điều họ sẽ không bao giờ nói ra chính vì đã đổi mọi thứ để đạt được kho báu quý giá. Ít ai lại đem ra kể cho bạn nghe bao giờ. Hoặc nếu có, thì phải miễn phí. Trên đời này cái gì tốt nhất và thật nhất thì không bao giờ mua được, đặc biệt là lời khuyên. Họ sẽ khao khát mong có được ở bạn cái gì mà không bao giờ mua được mới cho bạn miễn phí chứ.

Ví dụ: công ty mì gói cho bạn ăn thử để đổi lại sự mua hàng sau này cho bạn, công ty nước ngọt cho bạn sản phẩm để hy vọng thay thế loại nước bạn hay uống hằng ngày, chính phủ trợ cấp cho bạn mọi chi phí khi về già bằng số tiền thuế và bảo hiểm bạn đã đóng khi còn trẻ, ba mẹ chăm sóc bạn lúc dưới 18 tuổi – ngoài yêu cầu luật pháp – bởi vì họ có nhu cầu được nuôi con và được bạn yêu thương lại.

Rất nhiều trường hợp khác nữa.

Để leo lên được cơ hội gặp mặt một lần những con người đứng đầu xã hội không hề dễ dàng chút nào, đừng nói đến chuyện xin lời khuyên. Thêm nữa, ai cũng có mặt tốt và mặt xấu, những người thể hiện mặt thành công càng nhiều thì góc khuất của họ càng lớn. Một khi biết được những vấn đề này, thậm chí bạn còn có thể thất vọng đến căm ghét chứ đừng nói học theo.

Thế rồi học bằng cách nào đây?

Phải nói là lúc tôi viết bài này, tôi chẳng có gì trong tay cả nhé. Thất nghiệp, không tiền, không công việc, bằng đại học tầm tầm, không thông minh. Cứ xem tôi là một kẻ rao giảng bán hàng đa cấp lừa đảo cũng được. Chỉ là đường tôi chỉ cho các bạn đi nó sẽ khác và cực khổ hơn nhiều. Bằng kinh nghiệm của một kẻ bất tài như tôi, người không theo đường đi ngắn trải nhựa đẹp đẽ xã hội đặt ra, tôi chọn đi đường vòng đầy ổ gà hay ổ voi.

Khi chuẩn bị đi kiếm tiền hoặc kiếm ăn, bạn có thể vừa tốt nghiệp 5, lớp 9, lớp 12, cao đẳng – đại học. Hoặc bạn có thể bỏ dở ở bất kỳ khối lớp nào vì một lý do nào đó. Gia đình không đủ tiền, ba mẹ không có nguyện vọng cho con học cao hơn, không đủ năng lực để học tiếp, …

Ai cũng vậy, dù cho kiến thức tới đâu hay có bằng cấp trong tay, bắt đầu đi làm là một việc cực kỳ hoang mang và sợ hãi.

ĐỪNG QUAN SÁT NGƯỜI KHÁC, ÔN TẬP LẠI CHÍNH MÌNH

Ở giai đoạn này, bạn được phép xin gia đình 1 tuần hoặc 1 tháng chưa nhận việc, tùy theo thời gian thích hợp nhưng mà phải có.

Bắt đầu nghiêm túc, bạn suy nghĩ lại về những mơ ước của mình lúc nhỏ cho tới hiện tại – bao gồm cả có nhà, có xe, thành quản lý, làm chủ hay mơ ước làm tổng thống nước Mỹ – liệt kê nó ra hết vào một cuốn sổ tay. Lấy ví dụ, có một người bạn mình học cùng lớp 7 đã ước mơ có một tiệm sửa xe khi lớn lên. Quả thật, ý tưởng này rất thực tế giữa bao nhiêu đứa ước mơ làm kỹ sư, bác sĩ. Nên đừng ngại, điều đó là của mình, không nên từ chối và giấu giếm bản thân chúng ta.

Kế đến, bạn viết ra những thế mạnh của mình. Kể cả tài năng bản thân và mối quan hệ của mình. Nó có thể là đá banh, hát hay, mê chơi game, nấu ăn, lau dọn, ba mẹ làm nông nghiệp và có sẵn nhà cửa, cô dì chú bác là chủ công ty to bự nào đó, anh em là quan chức, bưng bê vật nặng được, tiếng anh tốt, học toán giỏi, viết Văn hay, ghiền nghiên cứu lịch sử, thích rủ rê bạn bè đánh nhau và luôn thắng,…

Cuối cùng, chính là bạn sẽ viết ra tính tình của mình và nhân cách – đạo đức bạn mong muốn đạt được sau này. Sống nội tâm, ít nói, thân thiện, hòa nhã, dễ xúc động, dễ yêu, sợ đám đông, tất cả vì gia đình,… Mong muốn trở thành người dễ tha thứ, trong sạch, minh bạch, liêm chính, quân tử, bảo vệ kẻ yếu thế, hay làm từ thiện, chia sẻ với những người khổ đau,…

CÁCH CHI TIÊU VÀ TIẾT KIỆM.

Tôi biết rõ trước khi quyết định chuẩn bị đi làm, bạn đã nắm được những thứ liên quan đến mức lương. Tiếp tục, bạn tham khảo gia đình chi phí cần thiết mỗi tháng cho bạn bao gồm những gì và gia đình sẽ cần bao nhiêu tiền từ bạn – việc này bạn cần phải thỏa thuận với gia đình, chứ không được cho phép để nhà bạn giữ hết. Chi tiêu cơ bản trước như ăn uống ba bữa, tiền nhà ở và điện nước, tiền mua sắm vật dụng liên quan như xà phòng, kem đánh răng, đường muối, quần áo,…. Sau đó, tính toán tiếp tới khoảng cho phép bạn tự tiêu xài để chăm sóc, mua vui cho bản thân như ăn uống với bạn bè, mua thêm quần áo, giày dép,…

Bạn lấy mức lương đó trừ ra toàn bộ chi phí này, nó sẽ còn lại một khoảng dư. Nắm được khoảng dư này, bạn bắt đầu tự mình mường tượng được số dư mỗi năm. Đây chính là tiền bạn tiết kiệm được từ một công việc chính bạn chọn. Lương thì chỉ dựa theo năng lực và chỗ đứng ở hiện tại. Nếu tính ra không còn dư bao nhiêu thì tính lại. Nhớ là không được tiêu xài quá nhiều và cũng không được keo kiệt quá mức.

Khi đã nhắm được số tiền dư ra mỗi năm, bạn bắt đầu lật lại về giấc mơ và thế mạnh của mình và vẽ một đoạn thẳng như thế này.

Đặt vào đó những gì mình sẽ trở thành và nhân cách mình mong muốn có được ở năm bao nhiêu tuổi. Dựa trên số tiền mình tiết kiệm cùng khả năng – thế mạnh đang có. Từ đó, bạn đã có được những mục tiêu riêng cho mình để phấn đấu lúc đi làm rồi. Có được những việc này rồi, bạn sẽ như có được kim chỉ nam để bước tiếp mà không sợ hãi.

Để làm gì ư?

Vì đi làm chính là ngôi trường lớn với nhiều bài học thực tế có tính ứng dụng cao. Có thể bạn không biết, nhưng tất cả các lý thuyết bạn học trên trường đều từ môi trường làm việc mà ra, kể cả nghiên cứu lý thuyết khoa học ứng dụng. Khi đã có mục tiêu cho mình, bạn sẽ biết bạn nên quan sát và học cái gì.

Nếu học từ công việc mình làm thì gọi là kinh nghiệm bản thân.

Nếu học từ sai sót của mình và người khác thì thấy được cách giải quyết vấn đề.

Nếu học từ những người cấp cao hơn như chủ, sếp, quản lý và trưởng nhóm thì được cách vận hành một tập thể như thế nào.

Bên cạnh đó, học luôn được những nhược điểm, tính xấu, điều sai và cách để chống trả lại mang kết quả tốt mà không thay đổi con người mình. Do những gì bạn đặt ra từ đầu là những gì đúng nhất thuộc về bạn chứ không bị tác động từ bên ngoài. Biết khi nào nên từ bỏ, khi nào nên ở lại.

Từ từ, theo thời gian, đoạn thẳng đó sẽ được bạn điền thêm vào những thế mạnh và mục tiêu lớn nhỏ khác nhau, chi tiết hơn. Đặc biệt, càng lớn lên, bạn có thể vẽ ra thêm những quy trình rõ ràng hơn để hiện thực hóa giấc mơ bằng thứ mình đã quan sát được. Rồi từ công việc làm công cho người khác, bạn dùng nó để thực hiện cho quãng đường của mình. Khó khăn đấy, nhưng không khó khăn bằng không có định hướng và mất niềm tin vào bản thân đâu.

Mỗi ngày, khi bước qua một khó khăn mới, bạn sẽ bắt đầu nhớ lại và chọn lọc các câu thành ngữ cổ xưa cho bản thân mình. Bạn sẽ biết là câu thành ngữ nào ý nghĩa và câu nào là xàm. Rồi từ đó, khái quát ra bài học về cách đối nhân xử thế. Cuộc đời là một ngôi trường lớn với những thứ do chính bạn chọn chứ không phải người khác chọn cho bạn nữa. Nó có thể đẩy ngã bạn để thử thách nhưng không chọn được bạn trở thành ai khi bạn đã quyết định đi đến đỉnh núi nào.

Mặc cho bạn đang đứng ở chỗ nào, leo lên tới đâu, ai có nói gì, bạn rồi sẽ cảm thấy tự hào khi đi đường của mình.

Thương,

Hans