Phân biệt chủng tộc

MỘT TRẢI NGHIỆM VỀ SỰ PHÂN BIỆT

Tính cách tôi hiện tại khác hẳn ngày còn bé. Đừng nhìn tôi hôm nay và đoán tôi là một đứa trẻ hung dữ và nhanh nhảu. Tôi lúc nhỏ rất nhút nhát, mập mạp do bị ép sữa bột có đường, không quậy phá gì và cực kỳ chậm chạp so với bao đứa trẻ cùng thời.

Tuổi thơ tôi thường dễ bị bạn bè và em họ hay nghỉ chơi theo thời đoạn do lờ khờ. Vô hình trước anh trai trong mắt ba mẹ và họ hàng về học tập, thể thao và cả ngoại hình. Tôi được định hình với những tính từ như “là con gái”, “xấu xí”, “mập mạp”, “học dở”, “chậm chạp”, “dở thể thao”. Trong ký ức đậm mùi xấu tính của người lớn về tính cách, tôi thậm chí còn bị chèn ép bởi giáo viên dạy mình. Đó là lần cô giáo dạy thêm lớp 3 đã đứng nói xấu ngay sau lưng tôi với một phụ huynh khác rõ to cho tôi nghe. Đó là con vị phụ huynh này học tốt, chứ không hề chậm chạp như tôi. Với tính cách cực kỳ sợ người lớn nói xấu mình, tôi thấy rất lo lắng về mình. Một đứa con nít mới 8 tuổi đã hiểu được sự xấu hổ về sự chậm tiếp thu.

Trong thế giới đầy chỉ trích ấy, tôi hay nhốt mình vào thế giới một mình với sự tưởng tượng. Hình dung mình trở thành các nhân vật khác nhau được nhiều người ngưỡng mộ. Ngày ấy, điều mà tuổi thơ giữ gìn đến ngày lớn là yêu thương bản thân mình. Mặc ai chê trách ngoại hình và năng lực, tôi đều thấy những gì tôi làm ra đều đáng giá.

Ba mẹ nói không bằng anh trai, tôi học mọi tính cách và vượt qua thành tích của anh mình.

Sở thích của tôi bị cho là quá con gái như đọc tạp chí, tôi bỏ nó đi.

Bạn bè chê trách tôi nghe cải lương giống người già, tôi nghe nhạc trẻ.

Nhà tôi không thích xem phim Việt Nam, tôi chuyển sang xem phim Hàn hoặc Hollywood.

Tôi yêu thích âm nhạc và nghệ thuật, nhưng anh tôi học kỹ thuật, tôi chuyển sở thích qua chọn ngành kỹ thuật.

Trên Đại học, vài bạn nam nói tôi bụng tôi mỡ so với nhiều bạn gái mảnh mai khác, tôi giảm 7 cân bằng cách nhịn ăn suốt 2 năm trời. Cũng tại đây, có người bạn cùng nhóm nói tôi mù công nghệ, tôi học cách tìm hiểu mọi thứ về các phần mềm khác nhau và mọi thế hệ công nghệ đời mới. Thời gian ấy, tôi chứng kiến rất rất nhiều người nam, cả giảng viên nam nói vào mặt nhiều bạn nữ kể cả tôi, rằng chúng tôi không biết nấu ăn, bếp núc, củi lửa. Tôi bắt đầu nấu ăn cho thành thạo mọi món khi tìm được người yêu tôn trọng mình thật sự.

Rồi ra trường, dì và mẹ tôi chê tôi lương thấp hơn nhiều so với một người bạn, tôi chạy miệt mài đi tìm công việc lương thật cao. Vài năm sau ra trường, ba tôi bắt đầu nói rằng ông muốn tôi kết hôn và sinh cháu để ẵm bồng, thì tôi giật mình ngừng lại.

Thời điểm đó, tôi đã kiệt sức vì không còn chạy đua nổi theo lời người khác nói nữa. Tôi bắt đầu nhận ra, tôi có năng lực và đạt được mọi thành tích nhưng sao chẳng ai nhìn nhận quá trình của mình. Cùng một việc, nếu từ anh trai tôi thực hiện, anh sẽ được nhận lời khen nhiều hơn. Hoặc còn rất nhiều điều vô lý khác, đàn ông tự quyết hay nóng tính nhưng không ai dám chê trách. Còn tại sao tôi không có quyền?

Tôi dần nhận ra sự phân biệt nam – nữ trong suốt quá trình phát triển. Nỗi thất vọng vì tự mình thay đổi mình không xuất phát từ sự hy vọng thay đổi bản thân, mà do lời chê trách từ suy nghĩ phán xét của mọi người. Bằng sự giẫm đạp tôi xuống để khiến bản thân họ cảm thấy tốt hơn.

Khi nhận ra, tôi dần tìm cách thoát ra. Cho đến khi biết đâu dẫn mình đến một sự phân biệt khác.

VÀ NỖI SỢ VỀ SỰ PHÂN BIỆT CHỦNG TỘC

Ai mà không thích ra các nước phát triển sinh sống và làm việc. Mọi người nếu có cơ hội, luôn tìm cách và con đường khác nhau để thay đổi môi trường quen thuộc của mình. Ở đó, họ có những giấc mơ, mộng tưởng đẹp đẽ và giá trị đồng lương cao đáng ngưỡng mộ. Bao nhiêu năm quay về, trong tay mang bao nhiêu kiến thức và kinh nghiệm làm việc, mỗi người sẽ được nhìn với ánh mắt khác, cách tiếp đón và chào hỏi cũng khác từ gia đình – họ hàng.

Như có mục đích, một người họ hàng từ ngày nhỏ luôn hối thúc tôi tìm cách kiếm học bổng ra các nước phát triển. Mãi sau này, tôi mới biết họ mong được có người thân kiểu như vậy, để giúp đỡ họ đi du lịch miễn phí cũng như gửi tiền chênh lệch về nếu có thể. Nhưng không hiểu sao, tôi không hề muốn đi. Bẵng đi tới lúc ra trường được 4 năm, tôi được người yêu mình đề nghị tìm cách lập nghiệp tại Canada. Thuyết phục đến nỗi cả 2 đứa gần chia tay, tôi vẫn không muốn đi. Anh thắc mắc hỏi tôi nhiều lần dù kiến thức, bằng cấp, kinh nghiệm làm việc đủ điều kiện mà sao vẫn ngần ngừ. Anh đâu biết tôi sợ một thứ, có thể anh cũng không nghĩ tới.

PHÂN BIỆT CHỦNG TỘC.

Thật kinh khủng lúc vừa thoát ra sự phân biệt nam – nữ, nay tiếp tục chịu đựng sự phân biệt chủng tộc trên đất nước không phải quốc tịch của mình. Tôi không chấp nhận chủng tộc khác chèn ép sự tự do của bản thân cho dù có đến đất nước đó hợp pháp. Và suốt khoảng thời gian chọn công việc như nhà hoạt động xã hội, tôi cũng follow nhiều nhà hoạt động trên đất Mỹ và Châu Âu. Trong số đó có cựu đệ nhất phu nhân Mỹ Michelle Obama, cựu tổng thống Mỹ Barack Obama, diễn viên da màu Munroe Burgdorf, cùng nhiều tài khoản instagram từ các nhà hoạt động khác. Họ cập nhật liên tục cho tôi những thiệt thòi của người da đen tại nước Mỹ.

Nói thì khó hiểu nhưng sẽ dễ hiểu nếu so sánh với chuyện đi xin việc ở nước ta. Bạn có sắc đẹp, ngoại hình ưa nhìn sẽ được tuyển chọn và giao việc nhẹ, còn nếu xấu xí trong mắt họ thì sẽ không bao giờ xin được việc.

Người da đen sẽ còn chịu nặng nề hơn vậy. Trẻ em da đen sẽ bị cô lập khi học cùng với trẻ em da trắng. Người đồng giới da đen sẽ bị chửi bới hoặc không cho vào cửa hàng nếu thể hiện giới tính của mình. Người da đen đến cửa hàng gọi món ăn cũng sẽ có cung cách phục vụ tồi tệ hơn người da trắng. Nếu phụ nữ da đen bị quấy rối tình dục, cũng sẽ ít khi nhận được sự hỗ trợ từ cảnh sát.

Dễ bị tù oan, khó có cơ hội xin việc làm, ít nhận được hỗ trợ giáo dục công bằng, chăm sóc sức khỏe yếu kém hơn hẳn là những điều người da đen tại đất Mỹ luôn sẽ phải đối mặt. Còn người Việt Nam chúng ta quá dễ dàng nhận được tại đất nước mình. Sự phân biệt chủng tộc không chỉ tồn tại giữa màu da mà còn giữa các đất nước với nhau, bạn chắc không ít lần nghe câu “Vùng trũng Đông Nam Á”. Để ám chỉ dân Đông Nam Á luôn ở hạng mức bần cùng, bị khinh khi miệt thị.

CHỊU SỰ PHÂN BIỆT TỪ BÊN NGOÀI ĐẾN TÂM HỒN RIÊNG CỦA MỖI NGƯỜI

Hôm nay viết bài này, nước Mỹ vẫn bạo động biểu tình giữa đại dịch COVID-19 khắp thế giới. Các khẩu hiệu vang lên khắp nơi gồm tên của George Floyde và dòng chữ Black Lives Matter. Toàn bộ các nhà hoạt động da đen lần nữa hiện lên ngập tràn tường Instagram của tôi. Đa số tức giận về sự kiện thì ít, nhưng phần nhiều họ truyền tải các bài học về sự bất công người da đen phải gánh chịu.

Toàn bộ các thông tin mới mẻ hơn so với những dòng viết trước đó. Thế nhưng, có một câu chuyện làm tôi xúc động. Là về cô gái da đen từ nhỏ đã luôn không thích nước da truyền thống từ ngày sinh ra. Mẹ cô luôn dạy cô phải ăn mặc, cư xử, nói năng ra sao để tránh bị cảnh sát chú ý dù bản thân không phạm tội gì. Tuổi thơ cho đến tận trưởng thành luôn là những tháng ngày cô căm ghét màu da bẩm sinh. Cho đến lúc các bất công dành cho những người như cô tăng vọt, được cập nhật liên hồi trên mạng xã hội. Mọi sự oan ức đều được đổi lại bằng sự im lặng từ người da trắng, da vàng và các nước da khác ngoài đen và nâu.

Đến hôm nay, khi cuộc phản đối và lên tiếng trỗi dậy khắp nước Mỹ thì cuộc chiến bên trong cô về cơ thể mình vẫn âm ỉ mỗi ngày. Cô hiện giờ vẫn đang tập để thay đổi quan điểm da đen là xinh đẹp, là tuyệt vời.

Trong câu chuyện của cô, mọi sự chỉ trích về làn da cô đều được bao biện: “Chỉ giỡn thôi mà.” Nó ăn sâu vào tâm thức cô rằng khi ai chê bai màu da này thì nó là điều hiển nhiên, không được chống lại. Dù nó thay đổi tâm hồn người khác, hạ thấp sự tự tin và khiến bản thân người nhận xấu hổ không vì lí do gì cả. Thật đau đớn.

Mỗi ngày trước khi bước vào công việc của mình, tôi đọc về các hình ảnh giễu cợt người da đen làm quá các vấn đề, và hiểu ra nó không xuất phát từ người da đen. Dù biết việc đùa giỡn trên cơ thể người khác là không đúng, nhưng trước đây, tôi chưa bao giờ chống lại nó. Cho đến khi là nạn nhân của sự phân biệt.

Mỗi sự đùa giỡn đều được khoác lên suy nghĩ ngụy biện rằng muốn tốt cho người khác. Và bằng việc không cho phép chống đối để tránh bản thân tác giả gánh phải phản ứng giận dữ, người đưa ra câu chuyện hài ít bao giờ nhìn lại bản thân mình. Tuy nhiên, có một sự thật đằng sau đó chính là hàng đống các định kiến về thượng đẳng, tư tưởng gia trưởng chống lại sự tôn trọng cá nhân.

Tôi hiện tại luôn cố gắng sửa đổi mỗi cuộc trò chuyện thân tình với bạn bè thông qua nhận xét đánh giá hành động, cách làm việc, chuyện đối nhân xử thế. Hạn chế nói về ngoại hình, sở thích và giới tính của người thứ ba vắng mặt. Đó là một cách tự nguyện giáo dục bản thân tốt hơn. Sự tôn trọng và nguyên tắc sống của tôi giờ không nằm ở chuyện bàn luận chửi thề, nhuộm tóc, xăm mình; mà ở việc tránh làm tổn thương người khác. Những chuyện mình không thích người khác làm với mình thì mình cũng không nên làm với họ.

Phân biệt chủng tộc đi ngược lại với các nguyên tắc trên. Mọi hành động tôi nêu ở trên diễn ra hàng trăm năm, ép người da đen vào sự bất công trên đất Mỹ dù mang quốc tịch như người da trắng

SỰ TÀN BẠO CỦA CẢNH SÁT

Phong trào phản đối cảnh sát của #Blacklivesmatter năm 2020 đã diễn ra đi với giai đoạn 2 gọi là #8cantwait. Tôi sẽ lướt sơ qua từng ý kiến.

1. Cấm chặn cổ và siết cổ: Do dễ dẫn nạn nhân ngạt thở đến chết trước khi biết được tội trạng thật sự nặng, nhẹ hoặc không vi phạm pháp luật.
2. Yêu cầu giảm leo thang sự nguy hiểm trong các tình huống: Người da đen luôn bị bạo lực quá mức cần thiết dưới sự khống chế của cảnh sát.
3. Yêu cầu cảnh báo trước khi bắn súng: Hiện tại, cảnh sát được phép bắn người nghi vấn mà không báo trước.
4. Quyền được can thiệp bằng đối thoại từ người ngoài: Đa số trong các trường hợp làm nhiệm vụ, người dân không được phép can thiệp vào vì sẽ bị quy vào tội chống người thi hành công vụ. Yêu cầu này sẽ cho phép người dân cản trở sự nguy hiểm tính mạng của người bị nghi ngờ vi phạm.
5. Cấm bắn người trong phương tiện giao thông đang di chuyển.
6. Yêu cầu sử dụng tiêu chuẩn vũ lực liên tục: Hạn chế sử dụng súng cũng như các vũ lực nguy hiểm đến tính mạng.
7. Yêu cầu đưa ra báo cáo toàn diện của cảnh sát công khai trên các phương tiện truyền thông.

Tất cả những yêu cầu này được thành lập đòi hỏi chính phủ cải cách ngành cảnh sát Mỹ để giảm thiểu về 0 những cái chết oan ức của người da đen vô tội. Tức là bước đầu sau mấy trăm năm thoát khỏi kiếp nô lệ, người Mỹ da đen chỉ mới được yêu cầu quyền bảo vệ tính mạng cho mình.

Tôi không nghĩ đọc tới đây các bạn vẫn chưa thấy sự bất công mà người da đen gánh chịu tại các quốc gia phát triển.

SỰ KHINH THƯỜNG TRONG ĐỜI SỐNG HẰNG NGÀY.

Cựu Đệ nhất phu nhân Mỹ – Michelle Obama đã kể về trải nghiệm thời bà nhập học ngôi trường Đại học danh tiếng Princeton. Ngày đầu tiên ở lại phòng kí túc xá thay vì bằng sự chào hỏi làm quen, phụ huynh của các sinh viên da trắng cùng phòng buộc con họ chuyển sang phòng khác. Chỉ còn mình Michelle ở lại giữa căn phòng. Đó là lần đầu tiên cô bước ra khỏi khu thị trấn người da đen của mình.

Chắc bạn cũng không lạ gì, cùng một số tiền trong túi, người trong nhà hàng sẽ sắp xếp cho người da trắng ngồi riêng một khu vực đẹp đẽ sạch sẽ. Còn người da đen sẽ phân qua vị trí khác với một cung cách phụ vụ tệ hại và coi thường hơn hẳn. Từ đó, dịch vụ người da đen nhận được từ giáo dục, chăm sóc sức khỏe và lương bổng cũng tương tự. Ví dụ điển hình như trong dịch COVID-19, số người da đen chết cao gấp 3 lần người da trắng. Hay việc thương hiệu lớn đứng về phía Black lives matter đầy hình thức và tìm lợi nhuận như câu chuyện tôi kể dưới đây.

L’oreal Paris là thương hiệu toàn cầu nổi tiếng với rất nhiều dòng sản phẩm đang được thịnh hành khắp Việt Nam.

Nhà hoạt động cho cộng đồng người da đen, Munroe Bergdorg, đã post hình ảnh này kèm theo bài viết phía dưới về chuyện quá khứ của cô. Vào tháng 08 năm 2017, cô đã được thương hiệu này thuê làm người đại diện cho một chiến dịch của L’oreal và bị đuổi việc vài ngày sau đó. Với lí do cô bình luận về việc một phụ nữ da đen bị đâm xe dẫn đến tử vong trong cuộc biểu tình chống phân biệt người da đen tại Virginia năm 2017.

L’oreal còn buộc tội cô trước pháp luật vì làm ảnh hưởng đến thương hiệu của mình.

Và hôm nay, cô chia sẻ bức hình trên, lên án thương hiệu này lợi dụng phong trào để marketing. Để tìm kiếm và thúc đẩy bán hàng chứ không thực chất đứng về “sự đoàn kết với cộng đồng người da đen” như chia sẻ trên instagram. Để thấy rằng, #blacklivesmatter là sự chuyển dịch cho con người, thực hiện bởi con người. Những thương hiệu và các tập đoàn lớn chưa bao giờ thực chất đứng về phía con người, mục đích cuối cùng của họ là LỢI NHUẬN. Muroe đã lên án việc những công ty như thế, không hề chú ý đến sự khó khăn trong các cuộc hội thoại về đặc quyền của người da trắng, sự tàn bạo của cảnh sát, sự thuộc địa và phân biệt chủng tộc trong cả hệ thống.

Nó làm tôi nhớ tới câu (“Be Yourself” – Hãy là chính mình) trong các đợt tuyển thực tập sinh và những lời mỹ miều đưa ra bởi bộ phận tuyển dụng của L’oreal. Cảm xúc của tôi đang được diễn tả bằng những tính từ kinh khủng nhất về nó. Nếu (“Be Yourself” – Hãy là chính mình) của bạn làm ngứa mắt công ty như Munroe đã làm thì rớt hoặc bị đuổi việc. Thậm chí còn bị kiện nữa.

Cho dù nó hoàn toàn đúng và bảo vệ con người.

Và đồng lương cho vị trí Muroe nhận làm đại diện rồi lấy lợi ích từ cô là 2500$/năm. Tức là suốt 12 tháng làm mẫu đại diện cho hàng loạt dòng sản phẩm, Muroe chỉ có chưa tới 5 triệu VND/tháng. Nghe có đáng chua chát không? Đó là những người có ảnh hưởng trong xã hội mà còn bị phân biệt, bạn sẽ vẽ ra được bao nhiêu viễn cảnh khác cho những người da đen đằng sau bức màn nhung lộng lẫy của nước Mỹ.

Tôi viết bài này để mong mọi người hiểu được sự phân biệt chủng tộc ảnh hưởng sâu sắc thế nào đến sự phát triển của mỗi người. Tôi tin vào lòng thương người của người Việt chúng ta sẽ thấu cảm cho khó khăn của họ. Khoan hãy chụp mũ kích động, khoan hãy nhìn vào mặt trái của bạo lực họ gây ra, và tuyệt đối không bao giờ dùng từ “mọi rợ – nigger” cho bất cứ ai. Tôi mong mọi người tìm hiểu kỹ hơn về cuộc sống người da đen tại nước Mỹ, rồi sau đó giáo dục bản thân tới một quan điểm mới đầy yêu thương và hỗ trợ các cộng đồng khó khăn khác trên Thế Giới.

Thương,

Hans