Sự buộc phải im lặng

Rachel Cargo – một giảng viên, đồng thời cũng là nhà văn học. Hôm phong trào biểu tình đòi bảo vệ người da đen vẫn còn cháy rực, tôi đọc được vài dòng của Rachel phân tích bình luận của một bạn da trắng trên trang cá nhân của cô. Bình luận nói về việc tại sao những người Mỹ da đen không noi theo Oprah Winfrey – MC talkshow nổi tiếng và Obama – cựu tổng thống Mỹ, nhưng lại đấu tranh ầm ĩ và luôn chỉ trích người da trắng.

Nguyên văn câu bình luận: “Đúng, phân biệt chủng tộc mang tính hệ thống là có thật, nhưng rất nhiều “người da trắng” vẫn còn phải thỏa thuận với nhiều tổn thương cũng như bạo lực ngày thơ ấu. Những bài đăng của cô (Rachel) làm cho người khác nghĩ rằng “người da trắng” được chọn lọc có một cuộc sống hoàn hảo, và “người da đen” thì ngược lại. Mỗi tâm hồn đến với Thế giới này với thách thức, cơ hội, lợi ích và những bất lợi riêng. Cô nghĩ rằng Oprah sẽ tiến xa trong sự nghiệp nếu suốt ngày ngồi đó và căm ghét bao nhiêu cơ hội “người da trắng” được ưu tiên hơn cô ấy à? Không.”

Và Rachel phản hồi lại rất nhiều nhưng ấn tượng nhất với tôi là chuyện cô khoanh tròn tên Oprah và nói rằng

“Khao khát tận sâu trong lòng những người Mỹ da trắng là token hóa người da đen thành công trở thành điều gì đó ý nghĩa, để chôn vùi sự thật về một hệ thống phân biệt chủng tộc. Đồng thời, đẩy hệ tư tưởng của sự xứng đáng dựa trên các thành tựu trở thành công cụ của quốc gia này, kể từ khi thành lập. Chuyển người da đen từ “những người nô lệ vui tính” thành “nhưng hãy nhìn vào Oprah và Obama kia kìa.” Những nỗ lực được đưa lên để củng cố “Giấc mơ Mỹ” cho người da đen, mặc kệ những rào cản chính trị và cấu trúc kinh tế khó khăn đang hiện hữu trong xã hội phân biệt chủng tộc này. Sự mã hóa không xuất phát từ niềm tin bên trong – Tokenism – tôn vinh những trường hợp ngoại lệ nhằm làm tối nghĩa nguyên tắc của trò chơi thành công trong một xã hội kim tiền.”

Tôi giật mình. Thấy đâu đây quanh mình trong hiện tại và quá khứ, đã có chí ít hơn một lần xuất hiện đầy rẫy những kiểu Tokenism như vậy trong đời sống.

Và lúc ấy, tôi chợt nhớ ra rằng giới trẻ dù nhiều hay ít đều đã có vài lần phản kháng khắp nơi với những người mình buộc phải lệ thuộc – bao gồm ba mẹ, anh chị, thầy cô, ông bà chủ – trước khi trở thành những chú gà công nghiệp chờ ngày cứa cổ. Trở nên vô hồn, vô lối và đầy thờ ơ trước những biến chuyển của cuộc đời mình.

Họ không biết bao giờ có thể trở thành người nắm quyền lực trong tay để điều khiển trò chơi mà mình là nhân vật chính. Họ bị đẩy qua góc tối với mỗi quyết định hoặc cảm xúc tạo ra bởi các hình hài con người tương tự.

Nực cười là, ai cũng đôi khi bất mãn với những quyết định sai, nhưng chẳng người nào thèm nhìn lại vị trí quyền lực của mình trong lòng người khác. Mỗi người lớn hơn đều không cho phép người nhỏ hơn được nói. Hay nếu có đều sẵn lòng phản bác và không bao giờ chịu lắng nghe như một dạng tokenism khác của thế giới trưởng thành.

Vậy Tokenism nghĩa là gì?

Từ điển Cambridge dịch nguyên văn là “Một hành động nào đó bạn thể hiện, để khoe mẽ rằng bạn tuân thủ nguyên tắc đưa ra, hoặc làm những gì được mong đợi, hoặc rất công tâm; nhưng thực chất bên trong bạn không hề tin rằng điều này đúng đắn”.

Thế thì nhớ lại toàn bộ những câu trả lời kiểu như “Chừng nào làm ba mẹ rồi sẽ hiểu.”, hoặc “Khi nào làm chủ rồi sẽ quyết định tương tự thôi.” là dạng Tokenism tự nhận chính mình làm nhân vật chính trong câu chuyện. Thay vì hợp tác, trao đổi để giải quyết mâu thuẫn giữa hai bên thì loại câu nói này sẽ làm tối nghĩa các nguyên tắc trong một mối quan hệ.

Một người có địa vị thành công THẬT SỰ luôn dễ dàng thuyết phục và khiến ai ai cũng tâm phục khẩu phục, không phải bằng quyền lực nắm trong tay, mà nhờ đặt mình vào vị trí của người khác để lắng nghe câu chuyện. Đa số mâu thuẫn xảy ra ở hiện tại đều dẫn nhau về hai cách giải quyết. Một là sẽ có người nổi nóng sinh ra bạo lực về lời nói hoặc hành động, hai là mối quan hệ đó sẽ chấm dứt.

Tôi thương cho các bạn trẻ kể cả chưa trưởng thành hoặc mới vào đời luôn bị ép vào những tình thế khiến bản thân cảm thấy tội lỗi. Những quyết định họ đưa ra đa phần đều bị chê trách bởi những người lớn hơn. Hoặc lời an ủi nhận được đều là “Ở đâu cũng thế, người nào cũng bị”. Nghe hoàn toàn bế tắc.

Người ở cấp bậc lớn hơn khi đối diện với những người lệ thuộc mình, thay vì tạo ra các cá thể độc lập liên kết với nhiều cá thể độc lập khác. Lại cố gắng tạo ra nhiều sự lệ thuộc vào mình, để càng cố gắng tăng thêm cảm giác quyền lực.

Có lẽ họ mệt mỏi khi phải đối diện với quá nhiều vấn đề trong đời sống đến chán ngán, nên luôn cố gắng tạo ra những giới hạn để tránh gặp phải mâu thuẫn về sự công bằng. Họ quên mất cách tạo ra các nguyên tắc cho bản thân, nhằm tránh để cảm xúc điều khiển cuộc chơi trong gia đình và sự nghiệp. Mỗi người khi nắm được vai trò làm chủ cần phải để lí trí vạch ra những nguyên tắc dài hạn.

Chẳng hạn như khung bậc lương cố định và nguyên tắc làm việc với cấp dưới. Như nguyên tắc đối xử cho học sinh. Như nguyên tắc yêu thương cho toàn bộ các lứa con cháu trong nhà. Vì sự công bằng không nằm ở tình huống riêng biệt, mà nằm ở toàn bộ cách sống của người có quyền và vạch ranh giới cảm xúc của họ với mỗi cá nhân.

Tuy nhiên, thực trạng đang xảy ra, chúng ta luôn bị chặn đứng tiếng nói, sự bức xúc, điều thất vọng về bất kì chuyện gì trước mắt. Họ đánh giá sự tiến bộ mỗi người không nằm ở trí tuệ mà qua túi tiền và vị thế họ đang đứng. Nó hệt như chuyện những người da trắng dùng Oprah hoặc Obama để buộc người da đen phải im lặng. Kèm theo đó, xuất hiện càng nhiều bài báo chê trách người trẻ không bao giờ bằng được các thế hệ trước. Dù cho thế hệ trước buộc các thế hệ sau im lặng thay vì phát triển nhận thức cho người trẻ. Từ đó, những người trẻ càng ngày phải chịu đè nén đến trở thành nô lệ cho cuộc sống của mình. Người lớn luôn đánh giá thấp người trẻ khi so sánh họ trước đồng tiền và danh vọng cá nhân.

Cho nên hỡi những bạn trẻ thân mến ạ, các bạn luôn là công dân quan trọng của tự nhiên này. Tôi biết dù các bạn còn bó buộc bởi những điều cổ hũ và mang tính cá nhân. Nhưng chuyện chúng ta lên tiếng và thể hiện cảm xúc với người gây ra vấn đề cho chính mình, là chuyện rất bình thường trong cuộc sống. Bất kể đó là ba mẹ, anh chị, đồng nghiệp hoặc ngay cả với cấp quản lý của mình. Những ai nói các bạn với tên gọi “thể hiện thái quá” luôn là những người lảng tránh cuộc sống. Ngày nào đó, bạn nhìn lại sẽ không thấy sự tiến bộ nào ở các cá nhân như vậy cả. Riêng bạn, bạn mong muốn tạo ra được sự thay đổi cho người đối diện và bản thân mình là nhu cầu thỏa đáng.

Đó là lí do những từ ngữ liên quan đến hòa bình luôn là giải quyết, chứ không phải ở lãng tránh.

Bạn phải luôn tin vào bản thân mình với cách sống và quyết tâm mình theo đuổi. Để các mối quan hệ xung quanh trở nên tiến bộ hơn mỗi ngày, không chỉ nằm yên đó theo năm tháng. Giống như tập đoàn số 1 Thế giới, nếu không thay đổi, sẽ biến mất khỏi thị trường chỉ trong vài năm.

Thương,

Hans